Điều 25, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), ghi rõ: “Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình. Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định”, nếu xâm phạm lợi ích quốc gia - dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác sẽ bị pháp luật nghiêm trị. Quyền tự do ngôn luận tại Việt Nam là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp bảo đảm, cho phép tự do tìm kiếm, tiếp nhận, và truyền đạt thông tin, quan điểm qua lời nói, văn bản, hoặc mạng xã hội. Tuy nhiên, quyền này phải thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, không được xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự xã hội, hoặc lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác. Theo đó, có thể hiểu Hiến pháp quy định “quyền tự do ngôn luận” của mọi công dân là quyền được tự do trong giới hạn mà pháp luật quy định, phù hợp với các giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Tự do ngôn luận khác với việc tùy tiện vu khống, bôi nhọ, xâm hại đến cá nhân, tổ chức.
Cơ sở pháp lý về quyền tự do ngôn luận tại Việt Nam được quy định rõ tại Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Luật Báo chí, Luật An ninh mạng và các văn bản pháp luật liên quan, khẳng định quyền này đi đôi với nghĩa vụ thượng tôn pháp luật. Về phạm vi thực hiện: Công dân có quyền bày tỏ quan điểm, ý kiến về mọi lĩnh vực xã hội, bao gồm cả việc phản biện, đóng góp ý kiến thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng xã hội. Về giới hạn pháp lý: Quyền tự do ngôn luận không phải là tuyệt đối, nó bị hạn chế khi xâm phạm an ninh quốc gia, quốc phòng, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác. Về hành vi bị cấm: Cấm xuyên tạc chính quyền, bịa đặt gây hoang mang, cổ súy hủ tục, hoặc sử dụng không gian mạng để phá hoại, chống phá Đảng và Nhà nước. Về xử lý vi phạm: Việc lạm dụng quyền tự do ngôn luận để xâm phạm lợi ích nhà nước, cá nhân có thể bị xử phạt hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ nghiêm trọng.
Thứ hai, theo Điều 331, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), việc lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức sẽ bị xử phạt như sau: Người nào lợi dụng các quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tín ngưỡng, tôn giáo, tự do hội họp, lập hội và các quyền tự do dân chủ khác xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm; Phạm tội gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Điều 117, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), quy định về tội làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là tội danh đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù. Thực tiễn cho thấy, tự do ngôn luận tại Việt Nam luôn được Đảng, Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi để hoạt động; được luật pháp bảo vệ, việc Phạm Minh Hạnh cho rằng, Việt Nam bỏ tù một số người dân, nhà báo độc lập, nhà hoạt động xã hội khi họ thực hiện quyền tự do ngôn luận là hoàn toàn bịa đặt, vu khống. Thực tế, những người này bị xử lý bằng pháp luật là do vi phạm Điều 117, Điều 331 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Tóm lại, việc hiểu đúng tự do ngôn luận không chỉ là tôn trọng quyền lợi cá nhân mà còn là sự nhận thức về trách nhiệm đạo đức và pháp luật trong việc sử dụng quyền này. Tự do ngôn luận không phải là tự do tùy tiện phát ngôn mà là một trách nhiệm được thực hiện theo các chuẩn mực pháp lý và đạo lý, qua đó góp phần bảo đảm an ninh tư tưởng - văn hóa và giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Việc Phạm Minh Hạnh cố tình xuyên tạc, vu khống, bịa đặt tự do ngôn luận ở Việt Nam là đi ngược lại chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, quyền và lợi ích nguyện vọng, chính đáng của Nhân dân. Chúng ta cần đề cao cảnh giác và kiên quyết đấu tranh ngăn chặn./.









