Tre Việt - Mạng xã hội là kênh tiếp nhận thông tin quan trọng của Gen Z, nơi cảm xúc lan truyền nhanh và dễ bị khai thác. Những câu chuyện giàu cảm xúc có thể bị cắt ghép, thổi phồng để tác động nhận thức, dẫn dắt hành vi. Vì vậy, người trẻ cần tỉnh táo, chủ động kiểm chứng, không để lòng trắc ẩn trở thành công cụ phục vụ những mục đích chống phá.
Trên không gian mạng, người dùng không chỉ là người tiếp nhận mà còn có thể trở thành người phát tán, góp phần tạo sức lan tỏa của thông tin. Khi tốc độ lan truyền ngày càng nhanh, khoảng cách giữa “biết thông tin”, “hiểu thông tin” và “hành động theo thông tin” đôi khi bị rút ngắn chỉ bằng một vài cú nhấp chuột hay một vài câu bình luận. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với Gen Z - thế hệ lớn lên cùng Internet, mạng xã hội và các nền tảng nội dung số.
Tại phiên thảo luận “Chinh phục độc giả Gen Z: Giải mã công thức thành công”, trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ II năm 2025, Tiến sĩ Ngô Bích Ngọc, Trưởng khoa Truyền thông Đa phương tiện, Đại học Swinburne Việt Nam, cho biết 42 - 50% Gen Z tiếp nhận tin tức hằng ngày từ mạng xã hội, trong đó TikTok chiếm khoảng 21%. Chuyên gia cũng cho biết Gen Z ưa chuộng những nội dung nhanh, hấp dẫn, trực quan như video ngắn, meme, infographic; đồng thời, có xu hướng đọc tiêu đề và dựa vào phần bình luận để đánh giá tính xác thực của thông tin.
Những con số ấy không phải để quy kết Gen Z là thế hệ dễ bị lừa dối hay thiếu khả năng phân biệt đúng, sai. Ngược lại, người trẻ có ưu thế về công nghệ, khả năng kết nối cộng đồng và phản ứng nhanh trước những vấn đề xã hội. Song, chính môi trường thông tin nhanh, ngắn, trực quan và giàu cảm xúc cũng tạo ra khoảng trống để những người muốn thao túng dư luận tìm cách tác động. Một nội dung càng dễ khơi dậy thương cảm, phẫn nộ, tò mò hoặc cảm giác bất công càng dễ thu hút sự chú ý; khi cảm xúc lấn át lý trí, người tiếp nhận có thể vội tin, chia sẻ hoặc hành động trước khi kịp kiểm chứng, từ đó dễ bị dẫn dắt theo hướng mà người tạo ra hoặc khuếch đại thông tin mong muốn.
Ví dụ điển hình là trong thời gian qua, một số đối tượng cố tình khơi lại vụ tai nạn giao thông trên phố Nguyễn Huy Tự, Hà Nội. Vụ tai nạn xảy ra từ tháng 5/2025 đã được cơ quan chức năng xác minh, điều tra, làm rõ và xử lý theo quy định của pháp luật. Thế nhưng, hơn một năm sau, sự việc lại được một số đối tượng khơi lại trên mạng xã hội với những lời kêu gọi đặt hoa, “check-in”, gọi địa điểm xảy ra tai nạn là “gốc cây công lý”, sử dụng “nơ trắng”, hình ảnh giơ “ba ngón tay” và thậm chí xây dựng không gian tưởng niệm trực tuyến. Từ lòng thương cảm, nội dung dần được mở rộng thành câu chuyện về “công lý”, “bất công” và “quyền lợi của người dân”; dẫn dắt từ “hãy chia sẻ”, “hãy quan tâm”, “hãy tham gia”, “hãy cùng hành động” đến kêu gọi tập hợp đông người, “xuống đường”, “biểu tình” hoặc hướng người trẻ vào tâm thế đối đầu, biến một vụ việc dân sự cụ thể thành chất liệu kích thích tâm lý đám đông, tác động đến an ninh, trật tự xã hội.
Bản chất của thủ đoạn này là lợi dụng những cảm xúc và giá trị chính đáng của con người để tác động, dẫn dắt nhận thức và hành vi theo ý đồ đã định. Từ sự thương cảm, đồng tình hoặc tò mò ban đầu, thông qua việc lặp lại, khuếch đại hình ảnh, biểu tượng và thông điệp, các đối tượng có thể tạo hiệu ứng đám đông, khiến người tiếp nhận dễ hành động theo số đông mà giảm sự cân nhắc, kiểm chứng. Vì vậy, trước những “chiếc bẫy cảm xúc” trên không gian mạng, Gen Z cần giữ sự tỉnh táo, không mắc bẫy của những kẻ thù địch, chống phá.
Thứ nhất, hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin, bình luận hoặc chia sẻ; chú ý nguồn phát, thời điểm, bối cảnh và đối chiếu với các nguồn tin chính thống, đáng tin cậy, nhất là những nội dung gây xúc động, phẫn nộ hoặc tranh cãi.
Thứ hai, giữ tư duy độc lập, không để hình ảnh, biểu tượng, lượt tương tác hay ý kiến số đông thay thế cho việc tự đánh giá sự việc; hiểu rằng thông tin được chia sẻ rộng rãi không đồng nghĩa với thông tin chính xác.
Thứ ba, nhận diện mục đích phía sau mỗi lời kêu gọi, nhất là khi nội dung chuyển từ chia sẻ, bày tỏ cảm xúc sang thúc giục tham gia, tập hợp hoặc hành động, đồng thời cảnh giác với những ý đồ chống phá đất nước; không để bị lợi dụng.
Thứ tư, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, cân nhắc hệ quả của mỗi lượt thích, bình luận, chia sẻ; không tiếp tay khuếch đại thông tin chưa được kiểm chứng, nội dung kích động, cực đoan hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.
Thứ năm, thể hiện sự quan tâm đến các vấn đề xã hội bằng những hành động tích cực, đúng pháp luật; biết lên tiếng trước cái sai nhưng đồng thời tôn trọng sự thật, pháp luật và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Qua đó, mỗi người trẻ có thể phát huy thế mạnh của công nghệ, đồng thời xây dựng bản lĩnh, tư duy độc lập và trách nhiệm của một công dân số, không để cảm xúc bị dẫn dắt trên không gian mạng./.
