“Đến hẹn lại lên”, hằng năm, nhân Ngày tự do báo chí thế giới (03/5), tổ chức Phóng viên không biên giới (RSF) công bố cái gọi là “Chỉ số tự do báo chí thế giới”. Năm 2026, Việt Nam bị xếp ở nhóm cuối, đứng thứ 174/180 quốc gia.
Đây không phải lần đầu RSF đưa ra những
đánh giá thiếu khách quan về Việt Nam, nhưng sự lặp đi lặp lại các thông tin cũ
của các báo cáo này cho thấy một cách tiếp cận mang tính áp đặt, nặng định kiến,
phiến diện, thiếu tôn trọng sự khác biệt về mô hình chính trị, lịch sử và văn
hóa của các quốc gia.
![]() |
| Phóng viên báo chí tác nghiệp tại một sự kiện lớn |
Quan sát phương pháp đánh giá của RSF
nhiều năm qua có thể thấy tổ chức này chủ yếu dựa vào các cuộc khảo sát mang
tính một chiều, lấy ý kiến từ một số nhóm, cá nhân và tổ chức vốn có định kiến
chính trị với Việt Nam.
Nhiều
nội dung trong báo cáo được xây dựng trên nguồn tin thứ cấp, thiếu kiểm chứng độc
lập, thậm chí sử dụng lại thông tin không chính xác của các tổ chức phản động lưu
vong. Vì thế, thay vì phản ánh trung thực môi trường báo chí, bảng xếp hạng của
RSF ngày càng bộc lộ dấu hiệu của một công cụ áp đặt quan điểm chính trị phương
Tây lên các quốc gia còn lại.
Đáng chú ý, RSF thường cố tình đánh tráo
khái niệm giữa “tự do báo chí” với hành vi vi phạm pháp luật. Trong báo cáo năm
2026, tổ chức này tiếp tục gọi một số đối tượng chống Nhà nước, tuyên truyền
xuyên tạc, kêu gọi biểu tình gây bất ổn xã hội là “nhà báo độc lập”.
Cách quy kết ấy thiếu cơ sở pháp lý và
nguy hiểm ở chỗ cố tình xóa nhòa ranh giới giữa quyền tự do ngôn luận với hành
vi lợi dụng tự do để xâm hại lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ
chức, cá nhân khác.
Thực tế, không có quốc gia nào trên thế
giới chấp nhận việc nhân danh “tự do báo chí” để kích động bạo loạn, tuyên truyền
lật đổ hay đe dọa an ninh quốc gia. Ngay tại Hoa Kỳ và nhiều nước phương Tây, hệ
thống pháp luật về chống khủng bố, bảo vệ bí mật quốc gia, kiểm soát thông tin
sai lệch trên không gian mạng đều được áp dụng rất nghiêm ngặt.
Chính báo cáo của RSF năm nay cũng thừa
nhận môi trường báo chí ở nhiều quốc gia phương Tây đang đối mặt hàng loạt sức
ép như cắt giảm ngân sách truyền thông, hạn chế tiếp cận thông tin, gia tăng bạo
lực đối với phóng viên, sự chi phối ngày càng lớn của các tập đoàn công nghệ và
tài phiệt truyền thông.
Thế nhưng khi các nước phương Tây áp dụng
biện pháp quản lý, RSF xem đó là “điều chỉnh cần thiết”; còn khi Việt Nam thực
thi pháp luật, tổ chức này lập tức quy kết là “đàn áp tự do báo chí”. Cách đánh
giá theo “tiêu chuẩn kép” ấy khiến tính khách quan trong các báo cáo của RSF
ngày càng bị nghi ngờ.
Sự phi lý còn nằm ở chính hệ quy chiếu
mà RSF sử dụng. Tổ chức này mặc nhiên coi mô hình báo chí tư nhân đa đảng kiểu
phương Tây là chuẩn mực duy nhất của tự do báo chí, từ đó phủ nhận các mô hình
báo chí khác phù hợp với điều kiện lịch sử và thể chế chính trị riêng của từng
quốc gia.
Song thực tế báo chí chưa bao giờ tồn tại
ngoài môi trường chính trị-xã hội cụ thể. Báo chí phương Tây cũng phải vận hành
trong quỹ đạo lợi ích của các tập đoàn truyền thông và hệ giá trị chính trị
phương Tây. Do đó, cái gọi là “tự do báo chí tuyệt đối” chưa bao giờ tồn tại
như cách một số tổ chức phương Tây thường rao giảng.
Trái ngược với bức tranh méo mó mà RSF
mô tả, thực tiễn báo chí ở Việt Nam những năm qua cho thấy một đời sống truyền
thông sôi động, cởi mở và ngày càng chuyên nghiệp. Sau quá trình sắp xếp, tinh
gọn theo Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng
khóa XII “Một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống
chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”, đến cuối năm 2025 cả nước có
778 cơ quan báo chí, gần 21.000 nhà báo được cấp thẻ trong cả lĩnh vực báo chí
in, báo chí điện tử và phát thanh, truyền hình.
Nhiều cơ quan báo chí đã hình thành mô
hình báo - phát thanh - truyền hình, tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả tuyên
truyền. Nhiều nhà báo được Nhà nước tạo điều kiện đi học tập, trao đổi kinh
nghiệm chuyên môn, tác nghiệp báo chí tại nhiều quốc gia trên thế giới. Đối với
các cơ quan báo chí quốc tế đến Việt Nam tác nghiệp và đưa tin, Đảng và Nhà nước
Việt Nam luôn tạo điều kiện thuận lợi, không có bất kỳ rào cản công nghệ hay
pháp lý nào.
Báo chí Việt Nam tham gia mạnh mẽ vào phản
biện xã hội, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, giám sát thực thi chính sách, bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Tiêu biểu như trong đại dịch
Covid-19, hàng nghìn nhà báo đã có mặt tại tâm dịch, bệnh viện dã chiến, khu
cách ly để truyền tải thông tin chính xác, chống tin giả và lan tỏa tinh thần
đoàn kết cộng đồng. Trong những đợt thiên tai, bão lũ, đội ngũ phóng viên luôn
hiện diện ở tuyến đầu, phản ánh kịp thời đời sống nhân dân, tích cực tham gia
các hoạt động cứu trợ. Đó là hình ảnh của một nền báo chí nhân văn, gắn bó mật
thiết với quyền, lợi ích của đất nước và nhân dân.
Cùng với đó, nhiều vụ việc tiêu cực lớn
đã được báo chí phát hiện. Các vấn đề nóng như thực phẩm bẩn, lừa đảo công nghệ
cao, sai phạm đất đai, ô nhiễm môi trường, bạo lực học đường hay bất cập trong
quản lý công đều được đưa ra công luận một cách công khai, thẳng thắn. Không ít
vụ việc sau phản ánh của báo chí đã được cơ quan chức năng vào cuộc xử lý
nghiêm minh.
Ở Việt Nam, quyền tự do báo chí được quy
định rõ trong Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa bằng Luật Báo chí năm 2016
cùng nhiều văn bản pháp luật liên quan, hoàn toàn không tồn tại một nền báo chí
bị “đàn áp” mà các đối tượng cực đoan ra sức rêu rao.
Các báo cáo thiếu khách quan của RSF
đang bị một số tổ chức phản động, thiếu thiện chí lợi dụng như công cụ để xuyên
tạc tình hình dân chủ, nhân quyền ở Việt Nam, gây sức ép trong quan hệ quốc tế
và tạo ra nhận thức sai lệch trong dư luận nước ngoài. Khi một thông tin thiếu
chính xác được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ dễ tạo cảm giác như một “sự thật hiển
nhiên”, dù thực tế hoàn toàn trái ngược.
Những năm gần đây, chuyển đổi số báo chí
ở Việt Nam diễn ra mạnh mẽ, tạo động lực để hoạt động báo chí ngày càng thiết
thực, hiệu quả hơn. Nhiều cơ quan báo chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn,
đa nền tảng để mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Các diễn đàn báo chí quốc
gia, giải báo chí lớn, chương trình đào tạo quốc tế cho nhà báo được tổ chức
thường xuyên, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và năng lực cạnh tranh của
báo chí Việt Nam trong môi trường truyền thông số toàn cầu.
Dĩ nhiên, cũng như bất kỳ nền báo chí
nào trên thế giới, báo chí Việt Nam vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện
như nâng cao chất lượng phản biện, xử lý tin giả, bảo vệ bản quyền số, thích ứng
với truyền thông đa nền tảng và tăng cường chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Nhưng
đó là yêu cầu phát triển nội tại của nền báo chí cách mạng Việt Nam, hoàn toàn
khác với những quy chụp mang động cơ chính trị từ bên ngoài.
Điều quan trọng nhất không nằm ở những bảng
xếp hạng đầy định kiến, mà ở sự kiểm chứng từ thực tiễn. Hàng chục triệu người
dân Việt Nam đang tiếp cận báo chí mỗi ngày qua báo in, phát thanh, truyền
hình, báo điện tử và thông tin báo chí lan tỏa trên mạng xã hội. Niềm tin của
công chúng dành cho báo chí chính thống, vai trò tiên phong và trách nhiệm xã hội
của báo chí là minh chứng sinh động nhất cho hiệu lực, hiệu quả cũng như sức sống
vững bền của nền báo chí cách mạng Việt Nam./.
(Trích
nguồn: nhandan.vn)









