Tre Việt - Những ngày gần đây, quanh bài hát “Thưa Đảng” của ca sĩ Anh Tú, nổi lên một kiểu tranh luận nghe thì có vẻ “học thuật”, “chuẩn chỉnh”, “có văn hóa”, nhưng càng đọc càng thấy… quen. Quen cái thói bắt chữ để né nội dung. Quen kiểu không dám đối diện thông điệp chính, nên lôi tiểu tiết ra bấu víu, thổi phồng thành “sai phạm”, rồi từ đó phủ định một tác phẩm chính luận. Người ta không bàn bài hát nói gì, chạm vào cảm xúc nào, gợi lại điều gì trong ký ức dân tộc. Không! Người ta soi chữ “thưa”, bới mốc năm 1930, lật đi lật lại một vài cụm từ như “toàn quân dậy sóng”, “Bắc Nam chung một lòng”, rồi dựng lên một rừng lý sự để kết luận rằng… bài hát “sai”. Cái “sai” ấy, ngẫm kỹ, chẳng phải sai nghệ thuật, cũng không phải sai lịch sử theo nghĩa nghiêm túc. Nó chỉ “sai” vì bài hát nhắc lại lịch sử với thái độ trân trọng, và trớ trêu thay, có những người lại dị ứng đúng với điều đó.
Người ta bám vào câu “1930 toàn quân dậy sóng” và lập tức nhảy
dựng lên rằng năm 1930 làm gì đã có quân đội chính quy, làm gì có “toàn quân”.
Đúng! Nhưng đúng kiểu gì? Đúng theo cách hiểu máy móc, hiểu chiết chữ. Còn đúng
theo tinh thần lịch sử thì sao? Năm 1930, cái “dậy sóng” là dậy sóng của cả dân
tộc, của phong trào công nhân, nông dân, của những đội tự vệ, những lực lượng
cách mạng tiền thân, của khí thế đấu tranh khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời,
thống nhất ý chí và đường lối. “Toàn quân” ở đây là cách nói khái quát về sức mạnh
tập hợp, về khí thế vùng lên, chứ không phải “một đơn vị cụ thể”. Người nghe
bình thường, người Việt bình thường, hiểu rất rõ. Chỉ có những ai cố tình không
hiểu mới giả vờ “không hiểu”.
Cũng vậy với câu “Bắc Nam chung một lòng”. Người ta lại lôi
chuyện năm 1930 đất nước bị thực dân chia thành “ba kỳ” để bắt lỗi. Xin hỏi: thực
dân có chia được lòng dân không? Chia được ý chí người Việt không? Nếu “không
chung một lòng” thì các tổ chức cộng sản ở cả ba miền có hợp nhất được thành một
Đảng không? Nếu không có cái “chung lòng” từ rất sớm, lấy gì làm nền cho Cách mạng
Tháng Tám, lấy gì làm sức mạnh để cả dân tộc đi qua hai cuộc kháng chiến trường
kỳ, lấy gì để đi đến thống nhất? Bám vào một sự chia cắt hành chính do ngoại
bang áp đặt rồi phủ định tinh thần thống nhất dân tộc, đó không phải là “chuẩn
lịch sử”, đó là cố tình xuyên tạc lịch sử theo hướng vô cảm.
Khi không phủ nhận được dòng chảy lịch sử và ý nghĩa của nó,
người ta đổi bài. Từ soi sự kiện, họ chuyển sang soi chữ. Và khi soi chữ chưa đủ,
họ bắt đầu viện dẫn “văn hóa xưng hô”, làm như mình là người giữ hồn tiếng Việt.
Nào là chữ “thưa” phải đi với ai, phải nói thế nào mới đúng miền, đúng lễ, đúng
vai. Nghe thì tưởng trọng văn hóa, nhưng thực chất là đang cố tình bóp méo chữ
theo nghĩa hẹp nhất, thậm chí gán nghĩa xấu để gây nhiễu.
Trong tiếng Việt, “thưa” không chỉ là một thủ tục giao tiếp.
“Thưa” là thái độ. “Thưa” là sự kính trọng. “Thưa” là lời trình bày, lời bộc bạch,
lời đối thoại. Người Việt nói “thưa Cha, thưa Mẹ” đâu phải để “kiện” cha mẹ. Học
trò nói “thưa thầy, thưa cô” đâu phải để “tố” người dạy mình. Người dân miền
Tây mở đầu câu chuyện bằng tiếng “thưa” là để thể hiện sự lễ phép, chứ có ai bảo
đó là “đưa nhau ra tòa”. Vậy mà có người cố tình xoắn chữ “thưa” thành một thứ
ám chỉ xấu xa, để rồi từ đó bẻ lái thông điệp của bài hát sang hướng tiêu cực.
Không phải họ không hiểu. Họ đang diễn. Diễn cho đám đông thiếu bình tĩnh xem,
để biến một lời tri ân thành cái cớ công kích.
“Thưa Đảng” trong bài hát không phải gọi trống không. Càng
không phải “đối chất”, “phản ánh”, “kêu oan” theo kiểu giật tít. “Thưa Đảng” là
cách nói của một người con đứng trước một lý tưởng, trước một hành trình lịch sử,
nói lời biết ơn và tự nhắc mình về trách nhiệm. Đó là sự tiếp nối mạch cảm xúc
từng có trong nhiều tác phẩm chính luận và cách mạng: nói với Tổ quốc, nói với
Bác Hồ, nói với những người đã hy sinh. Đây là truyền thống của nghệ thuật cách
mạng Việt Nam: không khô cứng, không giáo điều, nhưng giàu biểu tượng và hàm
nghĩa.
Và chính vì bài hát chạm vào những giá trị lịch sử ấy nên mới
có những kẻ khó chịu. Không khó chịu vì “sai niên biểu”. Không khó chịu vì “sai
xưng hô”. Mà khó chịu vì bài hát nhắc lại điều họ không muốn nghe: rằng lịch sử
Việt Nam có một dòng chảy rõ ràng, rằng vai trò lãnh đạo của Đảng không phải
câu chuyện bịa đặt, càng không phải thứ có thể phủ nhận bằng vài trò vặn vẹo
câu chữ. Khi người ta không thể đập vỡ một bức tường bằng búa, họ sẽ dùng kim
châm, khoan nhặt từng chỗ, hy vọng bức tường tự nứt. Bắt chữ là cây kim của họ.
Còn mục tiêu là làm rạn nứt niềm tin. Nhưng lịch sử không tồn tại nhờ câu chữ
hoàn hảo. Lịch sử tồn tại nhờ máu, mồ hôi, nước mắt và lựa chọn của hàng triệu
con người Việt Nam. Độc lập không rơi từ trên trời xuống. Thống nhất không phải
quà tặng. Từng tấc đất, từng khoảnh khắc bình yên hôm nay đều phải trả bằng sự
hy sinh. Cho nên viết về lịch sử, hát về lịch sử, nhắc về lịch sử bằng cảm xúc
trân trọng không phải là “tuyên truyền rẻ tiền” như một số kẻ hay chụp mũ, mà
là một cách gìn giữ ký ức dân tộc, giữ lửa cho thế hệ sau.
Ai cũng có quyền thích hoặc không thích một bài hát. Nhưng
biến sự “không thích” thành những lập luận ngụy biện, rồi khoác áo “chuẩn mực
văn hóa” để tấn công, bôi nhọ, lái dư luận, thì đó không phải góp ý. Đó là phá!
Nó là một mắt xích trong chuỗi thủ đoạn “diễn biến hòa bình” mà các thế lực thù
địch vẫn dùng: từ chê một câu chữ, tiến tới phủ định cả tinh thần; từ phủ định
tinh thần, tiến tới phủ định nền tảng; và từ phủ định nền tảng, họ kích động
hoài nghi, chia rẽ.
Nếu phải bẻ cong cả ngôn ngữ, bẻ cong cả bối cảnh, bẻ cong cả
cách người Việt nói năng bao đời chỉ để chê một bài hát, thì vấn đề không nằm ở
bài hát nữa. Vấn đề nằm ở động cơ của người chê. Và động cơ ấy, nói thẳng,
không trong sáng. Mà vì có những điều… họ không muốn thế hệ trẻ được nghe nhắc
lại. Nhưng càng tránh, lịch sử càng sáng. Càng xuyên tạc, sự thật càng đứng vững.
Và càng bôi nhọ, Nhân dân càng hiểu ai thật lòng xây dựng, ai đang nhân danh
“chuẩn mực” để phá hoại niềm tin của đất nước./.
