Góp ý dự thảo văn kiện là “áp đặt”?

            Việc lấy ý kiến góp ý của Nhân dân với dự thảo văn kiện Đại hội là một hoạt động chính trị thiết thực, thể hiện dân chủ và tinh thần cầu thị của Đảng cầm quyền. Ấy thế nhưng với “não trạng” và “lăng kính” méo mó của một số thành phần tự xưng “đấu tranh dân chủ” thì lại biến báo, bóp méo, đồng nhất với góp ý cho “dự thảo có sẵn” là “áp đặt” quan điểm của Đảng với dân. Theo logic này, việc Đảng xây dựng dự thảo văn kiện trước khi lấy ý kiến được coi là bằng chứng cho thấy nội dung đã được “đóng khung”, không thể thay đổi. Cách lập luận này không chỉ sai về mặt thực tiễn, mà còn đi ngược lại mọi chuẩn mực lập pháp và quản trị hiện đại.

Trong bất kỳ hệ thống chính trị nào, từ nghị viện đa đảng đến nhà nước đơn nhất, dự thảo luôn là điểm khởi đầu cần thiết để thảo luận, phản biện và hoàn thiện. Không có dự thảo, cũng không thể có góp ý có định hướng; và việc tồn tại dự thảo không đồng nghĩa với việc mọi ý kiến đóng góp đều bị vô hiệu hóa.
Thực tiễn chuẩn bị Đại hội XIV cho thấy quy trình lấy ý kiến đối với các văn kiện được tổ chức nhiều vòng, nhiều cấp, với phạm vi tham gia rộng hơn nhiều so với những gì các luận điệu xuyên tạc cố tình che giấu. Từ các tổ chức cơ sở đảng, các cấp ủy trực thuộc, đến các tổ chức chính trị – xã hội, đội ngũ trí thức, chuyên gia và đông đảo các tầng lớp nhân dân, việc góp ý cho dự thảo văn kiện không chỉ được khuyến khích mà còn được tổ chức một cách bài bản. Các ý kiến đóng góp không bị giới hạn ở những chỉnh sửa câu chữ, mà tập trung vào những vấn đề cốt lõi như định hướng phát triển, bảo đảm quyền con người, công bằng xã hội, an sinh, môi trường và quản trị quốc gia.

Ở góc độ nhân quyền, đây chính là biểu hiện cụ thể của quyền tham gia vào đời sống chính trị, phù hợp với các nguyên tắc đã được ghi nhận trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người và Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, trong đó nhấn mạnh rằng người dân có quyền tham gia, trực tiếp hoặc gián tiếp, vào việc điều hành các công việc công cộng. Điều khác biệt là ở Việt Nam, quyền tham gia này không chỉ được thực hiện thông qua bầu cử định kỳ, mà còn thông qua các cơ chế góp ý, phản biện và giám sát xã hội đối với những văn kiện định hướng chiến lược dài hạn của đất nước. Các luận điệu “văn kiện đã viết sẵn” cố tình xóa bỏ vai trò của phản biện xã hội trong quá trình chuẩn bị Đại hội. Bằng cách phớt lờ sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên và các diễn đàn góp ý công khai, họ tạo ra ảo giác rằng toàn bộ quá trình chỉ diễn ra trong một “phòng kín”. Đây là thủ đoạn truyền thông nguy hiểm, bởi nó tước bỏ tính chính danh của tiếng nói xã hội, đồng thời làm suy giảm niềm tin của công chúng vào các cơ chế tham gia đã được thiết lập.

So sánh với thực tiễn ở nhiều quốc gia phương Tây cho thấy, việc xây dựng cương lĩnh hay chương trình hành động của các đảng phái thường được thực hiện trong phạm vi hẹp hơn nhiều.

Tại Hoa Kỳ, các cương lĩnh tranh cử của hai đảng lớn chủ yếu do các ủy ban nội bộ và nhóm lợi ích xây dựng, với sự tham gia trực tiếp của một bộ phận hạn chế đảng viên và nhà tài trợ. Công chúng chỉ có cơ hội tiếp cận bản cuối cùng khi cương lĩnh đã được thông qua tại đại hội đảng, và việc sửa đổi sau đó là gần như không thể.

Tại Vương quốc Anh, các “tuyên ngôn tranh cử” của các đảng chính trị cũng được soạn thảo tập trung, với thời gian tham vấn xã hội tương đối ngắn, chủ yếu nhằm phục vụ mục tiêu giành phiếu trong một chu kỳ bầu cử cụ thể. Những nội dung mang tính dài hạn, liên quan đến quyền con người hay công bằng xã hội, thường bị giản lược để phù hợp với chiến lược truyền thông và khẩu hiệu tranh cử.

Ở Pháp, các chương trình tranh cử tổng thống mang đậm dấu ấn cá nhân của ứng cử viên, với sự tham gia hạn chế của xã hội trong quá trình xây dựng. Sau bầu cử, nhiều cam kết có thể bị điều chỉnh hoặc bỏ ngỏ, mà cử tri không có cơ chế tham gia trực tiếp để can thiệp vào việc hoàn thiện “văn kiện hành động” của chính quyền mới.

Những so sánh này cho thấy, nếu xét thuần túy về mức độ tham gia xã hội vào quá trình xây dựng văn kiện định hướng, thì quy trình chuẩn bị văn kiện Đại hội của Đảng Cộng sản Việt Nam không hề “kém dân chủ”, mà ở nhiều khía cạnh còn mở rộng và có chiều sâu hơn so với việc xây dựng cương lĩnh của các đảng phái phương Tây. Sự khác biệt nằm ở chỗ, ở Việt Nam, văn kiện Đại hội không chỉ là công cụ vận động chính trị, mà là nền tảng định hướng phát triển quốc gia trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, do đó đòi hỏi mức độ đồng thuận xã hội cao hơn và quy trình chuẩn bị công phu hơn.

Việc các văn kiện được hoàn thiện với mức độ thống nhất cao tại Đại hội không phải là bằng chứng của sự áp đặt, mà là kết quả của quá trình sàng lọc, tiếp thu và kết tinh ý kiến. Trong logic của dân chủ tập trung, dân chủ được thực hiện đầy đủ ở giai đoạn thảo luận và góp ý, còn tập trung được thể hiện ở giai đoạn quyết định cuối cùng, nhằm bảo đảm sự thống nhất hành động. Cố tình tách rời hai giai đoạn này để quy kết “hình thức” là một cách tiếp cận phiến diện, thiếu trung thực về mặt khoa học. Từ góc độ nhân quyền, cần nhấn mạnh rằng quyền tham gia chính trị không đồng nhất với quyền quyết định tuyệt đối theo ý chí cá nhân. Quyền tham gia có ý nghĩa khi ý kiến được lắng nghe, cân nhắc và phản hồi trong một quy trình minh bạch, chứ không phải khi mọi ý kiến đều được chấp nhận một cách cơ học.

Trong bối cảnh đó, việc Đảng tổng hợp và lựa chọn các ý kiến phù hợp với lợi ích chung không phải là phủ nhận quyền con người, mà là thực hiện trách nhiệm cầm quyền. Đây là một sự xuyên tạc có chủ ý, nhằm phủ nhận quy trình dân chủ thực chất trong chuẩn bị Đại hội XIV, đồng thời làm suy yếu niềm tin vào quyền tham gia chính trị của người dân. Một cách tiếp cận khách quan và dựa trên tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế cho thấy, quy trình lấy ý kiến văn kiện Đại hội XIV không chỉ phù hợp với điều kiện thể chế Việt Nam, mà còn phản ánh nỗ lực mở rộng dân chủ, tăng cường đồng thuận và bảo đảm quyền con người trong quản trị quốc gia. Việc kiên quyết phản bác những luận điệu bóp méo này vì thế không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là yêu cầu bảo vệ các giá trị nhân quyền chân chính trước sự lợi dụng và đánh tráo khái niệm./.

(Trích nguồn: nhanquyenvn.org)

 

Read full