Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và HĐND các cấp ở Việt Nam là sự kiện chính trị đặc biệt khẳng định quyền làm chủ thật sự, quyền của mỗi người dân tham gia trực tiếp vào xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh nhằm đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới. Thế nhưng, trong khi đa số người dân phấn khởi, hào hứng, trách nhiệm tham gia chuẩn bị cho ngày hội non sông, với tinh thần tìm hiểu kỹ lưỡng để chọn ra người xứng đáng đại diện cho mình tham gia vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và cơ quan quyền lực ở địa phương, thì một số đối tượng ra sức xuyên tạc, tạo nên các chiến dịch truyền thông sai lệch để chống phá.
Trong bối cảnh hiện nay, thông tin có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt, chỉ trong vài phút, một bài viết, một video hay thậm chí một câu bình luận ngắn có thể tiếp cận hàng triệu người. Các đối tượng cơ hội tung ra những luận điệu như “bầu cử hình thức”, “kết quả đã định sẵn” hay “cử tri không có lựa chọn thực sự” trên một số nền tảng mạng xã hội, nhằm cố tình tạo nên một làn sóng thông tin hoài nghi, gây nhiễu. Thủ đoạn, cách thức lan truyền của những thông tin này là cố tình tạo ra làn sóng truyền thông thao túng theo “quy trình”, bắt đầu là tạo các tin giả, thao túng cảm xúc, buồng vang thông tin, bot ẩn danh và hiệu ứng lặp lại, v.v. Các bài viết kiểu này thường mở đầu bằng những câu như “ai cũng biết bầu cử chỉ là hình thức” hoặc “mọi kết quả đã được sắp đặt”. Đây là kỹ thuật thông tin áp đặt với việc đưa ra luận điệu sai trái trước, rồi dẫn chứng kiểu nguỵ biện, suy diễn đi đến điều chúng muốn là phủ nhận bản chất dân chủ của chế độ, cổ súy các mô hình chính trị phương Tây.
Bên cạnh tin giả, một kỹ thuật khác thường được những kẻ chống phá sử dụng là thao túng cảm xúc. Nhiều bài viết không tập trung vào lập luận mà cố tình khơi gợi sự phẫn nộ, hoài nghi hoặc thất vọng. Chẳng hạn, thay vì phân tích quy trình hiệp thương và lựa chọn ứng cử viên, các bài viết này chỉ nhấn mạnh những từ khóa như “áp đặt”, “thiếu cạnh tranh” hay “độc quyền”. Mục tiêu không phải là thuyết phục bằng lý lẽ mà là kích hoạt phản ứng cảm xúc. Khi người đọc bị cuốn vào trạng thái bức xúc hoặc nghi ngờ, họ có xu hướng chia sẻ thông tin mà không kiểm chứng. Chính sự lan truyền cảm tính này tác động làm cho tin giả lan rộng nhanh chóng.
Hiện tượng “echo chamber”, hay còn gọi là buồng vang thông tin, cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Trên mạng xã hội, người dùng thường theo dõi và tương tác với những người có quan điểm giống mình. Khi một thông tin sai lệch xuất hiện trong cộng đồng đó, nó sẽ được lặp lại liên tục bởi những tài khoản cùng quan điểm. Dần dần, người trong nhóm cảm thấy như thể “ai cũng nghĩ như vậy”, tạo nên hiệu ứng “niềm tin xã hội giả”. Thực chất, đó chỉ là hiệu ứng của một không gian thông tin khép kín. Khi những bài viết xuyên tạc về bầu cử được chia sẻ trong các nhóm này, chúng dễ dàng được củng cố và khuếch đại.
Một yếu tố khác làm tăng tốc độ lan truyền của thông tin sai lệch là sự xuất hiện của các bot và tài khoản ẩn danh. Trong nhiều trường hợp, một bài viết tiêu cực về bầu cử được chia sẻ đồng loạt bởi hàng chục tài khoản có đặc điểm giống nhau như ảnh đại diện mơ hồ, lịch sử hoạt động ngắn và nội dung đăng tải gần như trùng lặp. Đây là dấu hiệu thường thấy của các mạng lưới bot. Mục tiêu của chúng là tạo ra cảm giác rằng một quan điểm nào đó đang được rất nhiều người ủng hộ. Khi người dùng bình thường nhìn thấy hàng loạt bình luận giống nhau, họ dễ tin rằng đó là “ý kiến chung của xã hội”.
Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất trong chiến dịch thông tin sai lệch chính là hiệu ứng lặp lại. Một thông tin dù sai lệch nhưng nếu được lặp đi lặp lại nhiều lần có thể trở nên “bán tín bán nghi”, dần tạo nên một sự mặc nhiên quen thuộc và đôi khi nó bị nhầm lẫn với tính xác thực.
Những chiến thuật này không phải là hiện tượng chỉ có ở Việt Nam. Ở nhiều nước trên thế giới, nhiều cuộc bầu cử cũng từng trở thành mục tiêu của các chiến dịch thông tin sai lệch. Cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020 là một ví dụ điển hình. Sau khi kết quả được công bố, hàng loạt tin giả về gian lận bầu cử lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội, dù nhiều cơ quan chức năng và tòa án đã bác bỏ các cáo buộc đó. Sự lan truyền của những thông tin sai lệch đã góp phần làm gia tăng phân cực chính trị trong xã hội Mỹ và gây ra nhiều tranh cãi kéo dài. Trường hợp này cho thấy truyền thông sai lệch có thể tác động mạnh mẽ đến nhận thức xã hội, tác động tiêu cực nhiều mặt, gây nên những phản ứng trái chiều và thậm chí cản trở sự phát triển dân chủ cũng như sự phát triển toàn diện của một quốc gia.
Trước những thách thức đó, việc phát hiện và xử lý thông tin sai lệch ngày càng trở nên quan trọng. Công nghệ trí tuệ nhân tạo đang được nhiều quốc gia sử dụng để phát hiện các dấu hiệu bất thường trong mạng lưới thông tin, chẳng hạn như hoạt động đồng loạt của bot hoặc sự lan truyền bất thường của một nội dung nào đó. Các thuật toán phân tích dữ liệu có thể giúp nhận diện những chiến dịch truyền thông có tổ chức, từ đó hỗ trợ cơ quan chức năng và các nền tảng mạng xã hội xử lý kịp thời.
Bên cạnh công nghệ, giáo dục truyền thông và giáo dục việc tiếp nhận thông tin đóng vai trò hết sức quan trọng. Khi người dùng internet hiểu rõ cách thức tin giả được tạo ra và lan truyền, họ sẽ có khả năng nhận diện và phản biện thông tin sai lệch tốt hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh bầu cử, khi mỗi cử tri không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là người lan truyền thông tin thông qua các hành vi chia sẻ, bình luận…
Cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI vì thế không chỉ là một sự kiện chính trị lớn mà đây còn là dịp phép thử đối với khả năng nhận diện và xử lý thông tin sai lệch trong xã hội số. Khi cử tri hiểu rõ các chiêu trò truyền thông thao túng – từ tin giả, bot đến hiệu ứng lặp lại - họ sẽ không dễ bị dẫn dắt bởi những thông tin thiếu căn cứ. Và khi sự tỉnh táo của người dân kết hợp với các biện pháp công nghệ và giáo dục truyền thông, những chiến dịch xuyên tạc sẽ bị bóc tách và ngăn chặn.
(Trích nguồn://ivanlevanlan.wordpress.com/)
0 comments:
Post a Comment