Khi không gian mạng trở thành một phần tất yếu của đời sống hiện đại, nó không chỉ mở ra cơ hội kết nối và phát triển, mà còn tiềm ẩn những cạm bẫy chết người - nơi tội phạm mua bán người lợi dụng công nghệ để mở rộng hoạt động xuyên biên giới. Từ các trang mạng xã hội phổ biến, như: Facebook, TikTok, Zalo cho đến các nền tảng nhắn tin ẩn danh, những lời mời gọi “việc nhẹ lương cao” hay “cơ hội đổi đời” đang dần trở thành chiếc bẫy kỹ thuật số, đẩy hàng nghìn người - chủ yếu là thanh niên, phụ nữ và lao động tự do - vào vòng xoáy bóc lột, cưỡng bức lao động hoặc tình dục. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã xác định phòng, chống mua bán người trên không gian mạng là một mặt trận trọng yếu của bảo vệ nhân quyền, và kiên quyết không để các luận điệu thiếu thiện chí lợi dụng báo cáo quốc tế để xuyên tạc, hạ thấp nỗ lực của quốc gia.
Báo cáo Buôn bán Người (Trafficking in Persons Report - TIP) năm 2025 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, dù đã có ghi nhận tiến bộ của Việt Nam, vẫn tồn tại những đánh giá phiến diện khi cho rằng Việt Nam “chưa sàng lọc nhất quán nạn nhân từ lừa đảo trực tuyến”. Nhận định này, nếu tách khỏi bối cảnh tội phạm công nghệ cao lan rộng toàn cầu, dễ bị hiểu sai và trở thành cái cớ để phủ nhận thành tựu của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người. Bởi thực tế, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận: thông qua Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) năm 2024, tăng cường điều tra, truy tố và xét xử với 291 vụ năm 2024 (so với 198 vụ năm 2023), kết án 246 đối tượng, xác định 500 nạn nhân và hỗ trợ tái hòa nhập cho 246 người. Việt Nam cũng triển khai mạnh mẽ hợp tác khu vực thông qua Sáng kiến Bộ trưởng Tiểu vùng sông Mê Kông về phòng, chống mua bán người (COMMIT), góp phần hồi hương hơn 5.000 công dân bị lừa sang các trung tâm tội phạm mạng ở nước ngoài. Những con số ấy không chỉ là thống kê hành chính - đó là minh chứng cho quyết tâm chính trị và cam kết nhân đạo của Việt Nam.
Điểm đặc biệt trong cuộc chiến này là Việt Nam đã sớm nhận ra “không gian mạng” chính là mặt trận mới của tội phạm buôn người, nơi ranh giới giữa ảo và thực bị xóa nhòa. Nòng cốt trong nỗ lực ứng phó là Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), đơn vị đã chứng minh năng lực chuyên nghiệp, hiện đại trong điều tra, truy vết và giải cứu nạn nhân. Chỉ trong năm 2024, đầu 2025, A05 đã triệt phá hàng trăm vụ lừa đảo “việc nhẹ lương cao”, trong đó có vụ bắt giữ 24 đối tượng người Việt tại Campuchia ngày 15/2/2025, giải cứu 177 nạn nhân bị cưỡng bức lao động tại Bavet, tỉnh Svay Rieng. Hay vụ triệt phá đường dây lừa đảo nghìn tỷ đồng tại đặc khu kinh tế Campuchia tháng 1/2025, bắt giữ 13 đối tượng người Việt cấu kết với người Trung Quốc, dụ dỗ hàng trăm lao động qua mạng xã hội với hứa hẹn lương cao, nhưng thực tế ép họ tham gia lừa đảo, thậm chí tra tấn nếu không đạt chỉ tiêu. Những chiến công này không chỉ là minh chứng cho hiệu quả của A05 mà còn khẳng định năng lực công nghệ, khả năng phối hợp quốc tế và tinh thần “không bỏ lại ai phía sau” của Việt Nam.
Trong khi đó, một nghịch lý đáng suy ngẫm là các nền tảng mạng xã hội vốn được tạo ra tại những quốc gia được xếp hạng “Nhóm 1” trong TIP Report như Hoa Kỳ lại đang là nơi tội phạm mua bán người sinh sôi mạnh nhất. Báo cáo của Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) năm 2024 cho thấy 77% nạn nhân tình dục bị tuyển mộ qua mạng xã hội, trong đó Facebook và TikTok là hai nền tảng phổ biến nhất. Tại Hoa Kỳ, các vụ kiện liên quan đến buôn người qua mạng tăng 285% chỉ trong giai đoạn 2023 - 2024, với hàng nghìn trường hợp lừa đảo việc làm dẫn đến bóc lột lao động. Tổng Chưởng lý bang Texas Ken Paxton thậm chí đã mở điều tra TikTok về vai trò trong buôn bán người và vi phạm quyền trẻ em, khi phát hiện hơn 1.200 nội dung liên quan đến sex trafficking. Dù vậy, các nền tảng này chỉ xử lý khoảng 40% báo cáo vi phạm, cho thấy mức độ kiểm soát còn rất hạn chế. So sánh này đặt trong tương quan công bằng sẽ thấy nỗ lực của Việt Nam, với tỷ lệ triệt phá hơn 70% vụ lừa đảo trực tuyến năm 2024, là một kết quả ấn tượng, thể hiện sự quyết liệt và năng lực ứng phó đáng tin cậy, chứ không phải “thiếu nhất quán” như một số nhận định thiếu thiện chí.
Ở cấp độ thể chế, hành lang pháp lý và công nghệ của Việt Nam được hoàn thiện mạnh mẽ, tạo nền tảng cho cuộc chiến này. Luật An ninh mạng năm 2018 (số 24/2018/QH14) nghiêm cấm việc sử dụng mạng để lừa đảo, lôi kéo người tham gia hoạt động trái pháp luật, đồng thời buộc các doanh nghiệp công nghệ nước ngoài phải lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam nhằm phục vụ công tác truy vết, điều tra. Tiếp đó, Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025) đã mở rộng khái niệm “buôn người” bao gồm cả hành vi cưỡng bức phạm tội qua mạng, giúp cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý mạnh hơn trong xử lý các đường dây tội phạm số. Đặc biệt, Việt Nam ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện, truy vết hơn 1.000 tài khoản lừa đảo trên Facebook và TikTok, phối hợp cùng Meta và ByteDance xóa hơn 500.000 nội dung độc hại, đồng thời vận hành đường dây nóng 111 tiếp nhận hơn 21.000 cuộc gọi từ 2012 - 2024, hỗ trợ hàng trăm nạn nhân.
Những biện pháp kỹ thuật này được kết hợp chặt chẽ với hoạt động tuyên truyền, phòng ngừa, nổi bật là chiến dịch “Chung tay phòng, chống mua bán người” năm 2025, tập huấn cho hơn 10.000 người dân vùng biên giới về nhận diện thủ đoạn lừa đảo trực tuyến. Sự kết hợp giữa công nghệ, pháp luật và truyền thông tạo thành một “lá chắn ba lớp”, vừa ngăn ngừa, vừa phát hiện, vừa xử lý tội phạm, thể hiện tầm nhìn tổng thể của Chính phủ Việt Nam về bảo vệ con người trong kỷ nguyên số.
Từ góc nhìn nhân quyền, đây là bước chuyển quan trọng: từ “phòng, chống tội phạm” sang “bảo vệ quyền con người trên không gian mạng”. Luật 2024 quy định rõ lấy nạn nhân làm trung tâm, đảm bảo họ được tiếp cận dịch vụ hỗ trợ toàn diện về tâm lý, y tế, pháp lý và việc làm. Năm 2024, 246 nạn nhân đã được hỗ trợ tái hòa nhập, trong đó 70% có việc làm ổn định, con số phản ánh hiệu quả của chính sách nhân đạo. Việt Nam cũng chủ động kết nối quốc tế thông qua COMMIT và ASEAN, tổ chức Hội nghị Bộ trưởng COMMIT năm 2024 tại Hà Nội, đề xuất sáng kiến “sàng lọc số hóa nạn nhân buôn người”, giúp giảm 34% các vụ mua bán người xuyên biên giới giai đoạn 2021 - 2025.
Nhìn toàn cảnh, có thể thấy Việt Nam đang đi theo con đường riêng, hành động thực chất thay vì ngôn từ chính trị hóa. Trong khi một số thế lực vẫn lợi dụng báo cáo nhân quyền để can thiệp vào công việc nội bộ, Việt Nam chọn cách đối thoại, hợp tác và hành động để bảo vệ quyền con người thật sự, nhất là với những người yếu thế nhất trong xã hội. Không gian mạng có thể vô biên, nhưng với Việt Nam, nó không vô luật.
Cuộc chiến chống mua bán người trên không gian mạng là minh chứng cho khả năng thích ứng, sáng tạo và quyết liệt của một quốc gia có chủ quyền, biết tận dụng công nghệ để bảo vệ nhân phẩm và tự do của từng công dân. Những con số, chính sách và hành động cụ thể đã khẳng định một sự thật hiển nhiên: Việt Nam không chỉ chống tội phạm, mà còn bảo vệ con người, bằng công lý, bằng trí tuệ, và bằng khát vọng nhân đạo không thể xuyên tạc hay phủ nhận./.
(Trích nguồn: nhanquyenvn.org)
0 comments:
Post a Comment