Tự do báo chí, hay tự do xuyên tạc?

           Trên trang Baoquocdan, bút danh Lê Phi có bài viết: “Cái bẫy vô minh thể chế”, từ đó đưa ra những luận điệu xuyên tạc rằng: Việt Nam tuy có hệ thống báo chí nhưng “không có tự do ngôn luận, tự do báo chí”, dẫn tới hạn chế nhận thức xã hội; sự “thiếu hiểu biết” trở thành đặc điểm cấu trúc do hệ thống thông tin bị kiểm soát, từ đó kìm hãm phát triển dài hạn. Nhìn bề ngoài, lập luận có vẻ logic, “khoa học”. Nhưng đi sâu sẽ thấy, thực chất đây là sự xuyên tạc trắng trợn, vu khống theo kiểu lập luận phiến diện, đánh tráo khái niệm và suy diễn chủ quan.

Thứ nhất, Lê Phi vu khống “Việt Nam không có tự do báo chí”. Lê Phi cố tình sử dụng con số “hơn 880 cơ quan báo chí, hơn 70 đài phát thanh - truyền hình” như một tiền đề, rồi phủ định toàn bộ bằng kết luận “không có tự do”. Đây là thủ pháp quen thuộc: đưa ra một thực tế hiển nhiên, sau đó gán cho nó một ý nghĩa hoàn toàn trái ngược để tạo cảm giác “nghịch lý”. Thực chất, là sự ngụy biện trơ tráo, Lê Phi đã cố tình đánh tráo giữa “tự do có trách nhiệm” và “tự do vô điều kiện”, rồi lấy cái không tồn tại để phủ định cái đang tồn tại.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: tự do báo chí không đồng nghĩa với tự do vô chính phủ, bỏ qua việc quản lý, kiểm duyệt thông tin. Ở bất kỳ quốc gia nào, kể cả những nước được coi là “chuẩn mực tự do”, báo chí vẫn vận hành trong khuôn khổ pháp luật, chuẩn mực đạo đức và lợi ích quốc gia. Không có một mô hình “tự do tuyệt đối” nào tồn tại ngoài lý thuyết. Ở Việt Nam, báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và diễn đàn của Nhân dân. Điều này không phải là hạn chế, mà là định hướng chính trị - xã hội phù hợp với đặc thù chế độ.

Thực tiễn cho thấy, báo chí Việt Nam không hề “câm lặng” như cách Lê Phi ám chỉ trong bài viết. Ngược lại, hàng loạt vụ việc tiêu cực, tham nhũng, sai phạm trong quản lý đã được báo chí phản ánh, góp phần thúc đẩy xử lý kỷ luật và hoàn thiện thể chế. Nếu “không có tự do”, liệu những vụ án lớn, những sai phạm trong bộ máy có được phanh phui công khai? Hay chính điều đó lại chứng minh rằng tự do báo chí ở Việt Nam là tự do trong khuôn khổ, có trách nhiệm, chứ không phải tự do vô pháp, vi phạm đạo đức, quy tắc xã hội dẫn tới hỗn loạn thông tin.

Thứ hai, Lê Phi huyễn hoặc về cái gọi là “vô minh thể chế”. Lê Phi đã mượn ý tưởng, khái niệm về thể chế và thông tin để đưa ra kết luận rằng xã hội Việt Nam bị hạn chế nhận thức do “cấu trúc thông tin”, do thể chế. Nhưng Y đã cố tình lờ đi thực tế rằng nhận thức xã hội không chỉ phụ thuộc vào kênh cung cấp thông tin chính thức, mà còn đến từ nhiều nguồn đa dạng.

Trong bối cảnh hiện nay, internet, mạng xã hội, nền tảng xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ, người dân Việt Nam có thể tiếp cận thông tin từ khắp nơi trên thế giới. Chính Lê Phi cũng thừa nhận điều này trong bài viết, nhưng lại rơi vào một nghịch lý: vừa nói “thông tin bị hạn chế”, vừa thừa nhận “ai cũng có thể đọc báo quốc tế, xem YouTube”, v.v. Vậy rốt cuộc là thiếu thông tin hay thừa thông tin?

Thực tế cho thấy, vấn đề của thời đại không phải là thiếu thông tin, mà là thừa thông tin, nhiễu thông tin và thông tin sai lệch. Khi đó, vai trò của hệ thống báo chí chính thống và quản lý thông tin không phải là “làm nghèo nhận thức”, mà là định hướng, sàng lọc và bảo đảm độ tin cậy của thông tin. Nếu buông lỏng hoàn toàn, cái gọi là “đa dạng thông tin” rất dễ biến thành “hỗn loạn thông tin”, nơi tin giả, tin độc hại lấn át sự thật. Khi đó, “vô minh” không phải do thể chế tạo ra, mà do thiếu cơ chế kiểm chứng và dẫn dắt thông tin. Nói cách khác, Lê Phi đã nhìn nhận một chiều khi coi mọi sự quản lý là hạn chế, mà không thấy rằng chính sự thiếu quản lý mới là mảnh đất màu mỡ cho sự sai lệch nhận thức.

Những luận điểm xuyên tạc, vu khống của Lê Phi về vấn đề “không có tự do báo chí” và “vô minh thể chế” thực chất dựa trên những tiền đề phiến diện và cách suy luận thiếu toàn diện. Chúng cố tình bỏ qua đặc thù chế độ chính trị - xã hội, đánh tráo khái niệm “tự do” và đơn giản hóa một vấn đề phức tạp thành những kết luận đơn giản dễ gây hiểu lầm. Cái đáng nói không phải là việc đặt vấn đề bởi phản biện luôn là điều cần thiết. Nhưng phản biện mà dựa trên cách nhìn một chiều, phiến diện, quy chụp, vu khống như Lê Phi thì rất cần lên án, đấu tranh, bác bỏ./.

(Trích nguồn: nhanvanviet.com)