Phản bác các luận điệu xuyên tạc Việt Nam đàn áp xuyên quốc gia

Có những khái niệm ra đời để gọi tên một thực tế nghiêm trọng, rồi bị mượn đi phục vụ mục đích khác hẳn. “Đàn áp xuyên quốc gia” là một trường hợp như vậy. Gần đây, một số tổ chức phản động, chống phá lưu vong gắn cụm từ này vào những vụ án hình sự mà Việt Nam xử lý theo đúng trình tự pháp luật, nhằm khoác cho người phạm tội “chiếc áo nạn nhân”. Cần nói rõ ngay: nơi cư trú không làm thay đổi bản chất hành vi và càng không tạo ra quyền miễn trừ trước pháp luật.

Trước hết phải trả khái niệm về đúng chỗ của nó. Trong nghiên cứu và thực tiễn quan hệ quốc tế, đàn áp xuyên quốc gia chỉ việc một nhà nước dùng bạo lực, bắt cóc, thủ tiêu hoặc trả thù thân nhân để bịt miệng người đang ở nước ngoài. Đặc trưng của nó là cưỡng chế nằm ngoài khuôn khổ pháp luật: không qua tòa án, không thủ tục, không ai chịu trách nhiệm. Chính vì vậy mà nó bị lên án.

Trong khi đó, khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử là chuyện khác hẳn. Đó là hoạt động tố tụng, có căn cứ pháp lý, có trình tự, có quyền bào chữa và có bản án công khai. Lấy các bản án hình sự rồi quy kết là đàn áp xuyên quốc gia không phải nhầm lẫn học thuật, đó là hành vi có chủ đích nhằm đổi vị thế: biến bị cáo thành nạn nhân, biến cơ quan tố tụng thành thủ phạm.

Thực chất, vấn đề mấu chốt nằm ở đối tượng chịu tác động của pháp luật và trả lời cho câu hỏi: pháp luật hình sự Việt Nam điều chỉnh những ai. Điều 117 Bộ luật Hình sự quy định về tội làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây là cấu thành tội phạm cụ thể, áp dụng cho mọi chủ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của bộ luật. Không điều khoản nào cho phép miễn trách nhiệm khi người vi phạm đang sinh sống bên ngoài biên giới Việt Nam.

Điều này càng đúng với hành vi trên không gian mạng. Một kênh thông tin đặt máy chủ ở nước ngoài nhưng sản xuất nội dung tiếng Việt, nhắm vào người đọc trong nước, thì tác động phát sinh trong nước. Theo luật, hậu quả nằm ở đâu hoặc vụ án xảy ra ở đâu/hành vi vi phạm thực hiện ở đâu thì thẩm quyền xử lý thuộc về nơi đó. Còn xét xử vắng mặt, vốn hay bị đem ra làm bằng chứng, thực ra là chế định được Bộ luật Tố tụng hình sự quy định và đang áp dụng ở nhiều quốc gia châu Âu. Một thủ tục mà chính các nước đang phê phán vẫn dùng thì không thể tự nó là đàn áp.

Các vụ việc gần đây cần được trình bày đúng từng giai đoạn tố tụng. Ngày 31/12/2025, Tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội xét xử Lê Trung Khoa và Nguyễn Văn Đài, tuyên phạt mỗi bị cáo mười bảy năm tù. Trường hợp Đặng Thị Huê khác hẳn: ngày 22/10/2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hưng Yên mới khởi tố bị can theo Điều 117, vụ án đang điều tra, chưa có phiên tòa. Mô tả một người mới bị khởi tố như thể đã bị kết án là cách hành xử của chính những người lớn tiếng nhất về tố tụng.

Câu chuyện Nguyễn Văn Đài càng bác bỏ cáo buộc theo một chiều khác. Đối tượng này từng được hưởng chính sách nhân đạo, được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù để xuất cảnh chữa bệnh. Một nhà nước muốn truy đuổi ai đó thì đã không mở cửa cho người ấy đi. Điều diễn ra sau đó mới là gốc rễ của vụ án: thay vì dừng lại, đối tượng lại tiếp tục con đường cũ bằng các tài khoản mạng xã hội và kênh video do chính mình quản lý. Bản án cuối năm 2025 vì thế là hệ quả của những hành vi mới, sau khi đã được khoan hồng.

Trường hợp Lê Trung Khoa cho thấy một chiều kích khác: việc chống phá đã bị thương mại hóa. Theo kết quả điều tra được công bố, nội dung xuyên tạc ở đây vận hành như một dây chuyền, trong đó khoảng 90% lượt xem đến từ trong nước, được quy đổi thành doanh thu quảng cáo và tài trợ. Khi thu nhập tỷ lệ thuận với mức độ gây sốc thì cái gọi là phản biện xã hội đã đổi bản chất từ lâu. Điều tra cũng cho thấy sự câu kết có tổ chức giữa nhiều đối tượng lưu vong, nên luận điệu cho rằng đó là “ý kiến cá nhân” không thể chấp nhận được.

Ngày 14/10/2025, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bầu Việt Nam làm thành viên Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026 - 2028 với 180 phiếu thuận, cao nhất trong nhóm các nước châu Á và Thái Bình Dương. Kết quả đó cho thấy, thành tựu nhân quyền Việt Nam đủ sức thuyết phục các nước trên thế giới và không hề có chuyện đàn án cả trong nước và xuyên biên giới. Con số 180 phiếu thuận không do Việt Nam tự công bố. Đó là kết quả bỏ phiếu của gần hai trăm quốc gia, gồm cả những nước còn khác biệt với Việt Nam. Lá phiếu ấy phản ánh đánh giá thực tế về nỗ lực bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, từ giảm nghèo, y tế, giáo dục đến quyền của các nhóm dễ bị tổn thương. Cũng cần nhắc rằng tự do ngôn luận, theo chính các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, luôn đi kèm giới hạn vì an ninh quốc gia và trật tự công cộng. Giới hạn ấy không đi ngược cam kết nhân quyền, bởi nó nằm ngay trong chuẩn mực quốc tế.

Một sự kiện khác ít ngày sau cũng đáng suy nghĩ. Trong hai ngày 25 và 26/10 /2025, Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng được tổ chức tại Thủ đô Hà Nội, với 72 quốc gia đặt bút ký. Đây là điều ước quốc tế đa phương đầu tiên của Liên hợp quốc trong lĩnh vực này và mang tên Công ước Hà Nội (do Việt Nam đề xuất). Nội dung cốt lõi của Công ước chính là câu trả lời cho luận điệu đang bàn. Cộng đồng quốc tế đã thống nhất rằng không gian mạng không phải vùng vô pháp và tội phạm vượt qua biên giới phải được xử lý bằng cơ chế hợp tác pháp lý giữa các nhà nước. Nói cách khác, nguyên tắc bị gọi là đàn áp xuyên quốc gia khi Việt Nam áp dụng lại chính là nguyên tắc mà 72 quốc gia vừa ghi vào một văn kiện của Liên hợp quốc. Và ở đó, Việt Nam không ngồi ghế bị cáo mà là nước đăng cai, một bên xây dựng luật chơi chung.

Suy cho cùng, cái được gọi là đàn áp xuyên quốc gia ở đây chỉ là pháp luật vận hành đúng chức năng của nó, theo một trình tự công khai. Người ta có quyền không đồng tình với một điều luật và có quyền nói ra. Nhưng gọi sai tên sự việc thì không còn là phản biện. Gọi đúng tên luôn là điều kiện đầu tiên của mọi đối thoại tử tế về quyền con người./.

 (Trích nguồn: ivanlevanlan.wordpress.com)